00:00:00  
Bas bet Xabarlar Orta azïa Medïalarğa nazar Ulağat Azamattıñ aytarı Ekonomïka aydını Zañ jane zamana Parasat
Agwgay Şalqar Darïğay-dawren Alem aïasında Arnawlı xabar Radïo twralı Arna Keskin Bïjïñdegi qazaqtar

"omırlık kobelegım" demekşı

Kelwqaynari : Juñgo qazaq radyo torabı | Jawaptı redaktor : Aynagul | Jañalanğan waqıt : 2013-09-23

 

        Nuqan kakaşa ulı


    Zawen suleymen qızınıñ oleñımen jazılğan, almasbek şaymuran ulınıñ "omırlık kobelegım" attı anı, osıdan çyerık ğasır burın dunyege kelgen avtorlı an bolıp, bugıngı kunı yağny, 2012-jılı 26-aqpan şynjyañ televyzyası 8-arna "sol bır awen" aydarınıñ jas jurgızwşısı guljayna seken qızınıñ xalıqtıñ qalawınan şığıp, xalıqtıñ qulaq qurışın qandırıp, tamaşa awenımen tamam jurttı tamsandırğan tamaşa ange aylanğanına kop bolıp kwaşı bolıp, osı andı barlıqqa keltırgen avtorlar men orındawşılardan sonday-aq bır bolım kompozytorlarmen suxpatta bolğanın korgenımız bar. Endeşe oz basım aqın da, kompozytor tıptı de emes bola tursam da, bağdarlamada atalğan annıñ avtorlarınıñ awzınan aytılğanday osı bır tamaşa annıñ dunyege kelwıne tağı bır jağınan daneker bolğanım, osı bır maqalanı jazwğa sebepşı boldı.


    Oz basım, 1984-jılı urımjıden wnyversytet tamamdap, barlıq nazarımız oqw-toqwmen bolıp şynjyañnıñ jer-jerınen kelgen ar ult ul-qız sabaqtastarımızben qymastıqpen qoştasıp, twğan olkemızge bır tutas bolıs boyınşa qızmettıñ alğaşqı qadamın attap ulgırdık. Osıdan, ata saltımız boyınşa ata-anamızdan burınğıdan ozgeşe qısım tuse bastap, "ertıp kelgenıñ barma? Derew basıñdı qurap otaw koteremız" degenge oyıstı. Osıdan bastap oylana jurıp, ekı, bır jıldı artqa tastap, qızdarğa da qırınday bastadıq. "jugırgen almas, buyırğan alar" degendey sonaw quljadan wnyversytet bıtırıp altayğa kelgen gulıstan attı muğalım qızben tanısıp, soz baylasıma, ıle-şala, quljağa oblıstıq partya mektebıne uyrenwge attandım. Osı barısta, qalındığım qulja qalasına barğanda mına bır sabaqtastarımdı ızdegeysıñ degen tapsırmasın tabanda orındap, ul sabaqtastarın qoya turıp, awelı oblıstıq televyzyada tılşılık ısteytın zawen attı qız sabaqtasın ızdep taptım. Ol, erekşe ağınan aqtarıla, aq koñılımen jaqsı qarsı alıp, qalğan sabaqtastarına da tanıstırıp, korkem quljanıñ kop jerıne aparıp sayaxattattı. Aryne, burınğı stwdent jastıq kezımız otıp, ısılıp qızdardıñ betıne qırın emes, qızığa qaraytın "oy-qoy! jyırma bes" kezımız. Ekı kun otpey, "ustağan jıgıtıñ bar ma?" dep, man-jayın tez ygerewge oyısıp, quljalıq jıgıtterden qızğanğanday, altayğa ala ketkım kelıp, aldı-artın boljadım. Mıne ostıp, buldırşındey bır qızdı ozım tektes boydaqtardıñ bırıne tanıstıra qoyatın bolıp, oyıma tuyıp bır qoydım. Sosın bır aylıq uyrenwımız aqırlasıp, jerlık onımderden awılğa ala ketetın bolıp, quljanıñ tıl uyıretın jemıs-jydek tektes narse kerekterımdı aldın-ala pısıqsıp dayarlap, algı zawen qızdıñ jatağına akelıp qoyısıma, dal sol kunı ol, ıstığı asıp, tumawratıp jatıp qalğan ekendıgın kore tura añqaw basım kotergen narselerımnen bırerın aşıp alıp bermesten, tosegınıñ basına, jastığınıñ qasına qoydım da kete bardım. Ertesınde algı narselerımdı alatın bolıp qayta kelsem zawenmen bırge turatın aygılı akter mayra omarğaly qızı bastağan bır tobı, waqıttıq qoya turğan narselerımnen, senıñ jerlesıñ qanday bılımdı jıgıt, bır kun qızıp awırğanıña munşalıq jel-jemıl koterıp kelıp koñılıñdı surağan dep zawenmen bırge talasıp-tarmasıp, taqır-taza jep bolğan eken. Aytewır, wnyversytette oqıp jurgendegı dosım baqıtbek pen qalındığı parydanıñ quljadan "qalındığıñ tıktırıp kysın" dep arnay usınğan kezdeme sarjanı tıktırıp kymegenderıne tawbaşıldığımdı uyırıp, zawen aqınmen osılay tanısıp, salıp urıp altayğa kelıp, dosım qayrat qumarqan ulı deytın ozım tektes boydaqqa adırısn qalt jıbermey ustatqan edım, aytıp otırğan zawen suleymen qızı kelesı jılı allanıñ buyrığınşa sarsumbe koşesınde qayrattıñ bılegıne bılegı ayqasıp ulgırgen eken. Soytıp, "qusıñ quttı bolsın!" aytısıp, alıstağı arman qusı altayğa uşıp kelıp qayrattıñ qolına baq qusı bolıp osılayşa qonğanına kwa bolğanımız bar. "aylar awnap jıldar jıljıp" degendey, 1986-jılı qazannıñ orta şenınde gulıstan ekewmızdıñ uylenw toyımız bolatın boldı. Aryne, osı kungı jastarday aldın-ala aqıldasw şayın otkızıp, jıgıt jane qız joldastı neşe ay burın parlap kastom kyızbesek te, barımızdıñ de tıqır tayağanğa jaqın şaqırıp bır jaqsı dostarımızdı qasımızğa alatınmız şındıq. Soytıp, men, altay aymaqtıq partya mektebındegı kasıptesım almasbektı, al, gulıstan aymaqtıq fedagogyka mektebındegı sabaqtası zawendı taldap, ekı jaqtan ekewmız ekı "joldastı" salañ etkızıp ertıp barısımızğa, "oner adamı uyrsek" degendey olar da tez tanısıp ulgırdı.


    Osı kezde, aryne, oyın-toy an-jırmen ayşıqtalıp, aptağa jalğasıp, arkım oz onerlerın ortağa salıp jatqan oraydıñ bırınde, zawennıñ oz suygen jıgıtıne arnap jazğan "omırlık kobelegım" attı anşısın tabalmay jurgen an sozı osı toydan tıptı de olqılığı tolıqtanıp, almasbektey sazger anşınıñ qolına otıp, bız toyğa aylanğanda, olar qoyğa aylanğanday tereñ tebırenıste oy ustınen oy twıp, tolğanıp sol bır awen eñ alğaş bızdıñ otawdıñ alğaşqı aq tutınımen qosıla awege koterılgenı bar.


    Kunı bugın esımnen koterıle qoymağanı sol bolar, ekı jaqtıñ ulkenderı toy kunın ozderı turaqtandırıp, juk şığw, qız toyı, tanısw, kelesı kunı seysenbı erw jane qız attandırw, sodan barıp jıgıt toyı dep ornalastırıp, toy bır aptağa jalğasıp, oz twıp-osken mekenım sarğwsın awılına qarastı aqtam degen kuzgı kuzewlıgınde bolıp, qatarınan kyız uy tıgıp tastap, kundız at şaptırıp, qız qwar salıp keşte an aytılıp, by bylenıp, qattı dır-dwmanmen otıp jattı. Bır jumadan keyın qızmet ornım bolğan altay qalalıq partya mektep bergen uş awızdı uyge koşırıp otaw şığardı. Sosın, jeksenbını twralap eşqanday eñselı restron ızdemesten esık aldındağı şağın awlanı tegıstep sw sewıp tazalap, tapaday-tal tuste jastar toyın jasadıq. Toyğa "koşedegı kop kısı emes, koñıldegı bır kısı" degendey, sarsumbe qalası kolemındegı ar ekewmızdıñ jaqın otetın dos-jarandarımızdı terıp şaqırıp, mwzyka qoyp sol kezdegı jastardıñ jaña zaman anderı şırqalıp, bylerın bylep, sarsumbe oñırınde otkızılgen oz alınşe bır ulken dabıralı toy boldı-bılem. Toyğa kelgen dostarımızdıñ aldı 5 yuannan toylıq jyıp, otawımızdı ıdıs-ayaqpen qamdap bır tastadı. Netken qızğın, saltanattı otken toy boldı. Toyğa kelgender toydıñ maresın asırıp bolıp, kun eñkeye jup-jubımen qoldasıp, tarasıp jattı. Aryne sol kezdegı basqa toylar da solay otkızılıp jatatın-dı.


    Almasbek pen zawen ange qosqanday sol omırlık kobelegımmen kunı bugın jan-jaqtılı saykesıp oz oqığan mamandığımızdı sawlelendırıp, ol, alğaşında aqın bolıp az bolmağan oleñ-maqala jazsa, keyın ğılım-texnyka jağına oyısıp, tapqırlıq jasap, şakırt tarbyelep, tıñ bır bastama bastadı. ya, bul qymıl otbasımız boyınşa ozdırılıp, adam bassayın tapqırlıq jaratıp, sol jasalğan tapqırlıqtar bazarğa tusıp arnayı nısan qabıldap, qarjı aylanımına oyıstı. Ol qymıl onan arı twındap, "otanşıldıq otbasınan bastalar" degendey, jubayım bolğan gulıstan ekewmız bırlesıp "juñgo qazaq tapqırları" attı kıtap qurastırıp jazıp, ortalıq ulttar baspasınan arnayı josparğa alınıp, 2011-jıldıñ nawrız ayında 2 mıñ tyrajben jarıq korıp, jıl wağına jetpey taralıp ulgırdı. Osıdan baw aşqanday oz basım ekı jılğa jetpeytın waqıt ışınde jazwşılıqpen şuğıldanıp 50 ge tarta qoğamdağı qolamtalı oy tuygen añgıme-maqala jazıp, gazet-jwrnal jane awe tolqındarında jurtşılıqpen juzdestırwmen bırge, "kertolğaw" atındağı bır maqalalar jynağı toptalıp baspağa usınılıp ulgırdı. Al, balalarımızdıñ aldı arısbek magystr aspyranttıqtıñ awdanın aqırlastırıp, qızımız lyza wnyversytettı bıtrw aldında, bır tutas mektep jağınan ornalastırılıp, şetelge şığıp, tajyrybe almastırıp jarım jıl ışınde sattı oraldı. Aytpaqşım, osınday otbasımız uşın bolğan kop qwanıştı, asırese bawır etımız balalarımızdı oqwğa attanw qwanışın ozımızdı de, ozgenı qynamay oz otbasımızda şağın ğana bırer şawgım şaymen twısı jaqın ulkenderdıñ aq batasın alıp, alısqa attandırıp, at-atağın şığarğan durıldegen toy jasamasaq ta, qarapayım otken şağın tılewımız koñılde qalarlıq estelık bolıp, sol bır alğaşqı bas qosıp, otaw koterw toyımızdıñ koptıñ kokeyınde saqtalıp, mıne bugın "sol bır awen" aydarında kogıldır ekranğa koterılw arqılı az bolmağan dos-jarandarımız alıs-jaqınnan aq tılekterın joldap, "senderdıñ uylenw toylarıñ xalıq ışınde kopten taralıp jurgen tamaşa bır ange juktı bolğanı bar eken" dep quttı bolsın aytısıp jattı.


    ya, sol kungı televyzor arnawlı bağdarlamasında avtorlar men an aweskerlerınıñ awzınan alınğan suxpattı qaytalap jatpasaq ta, koptegen korermennıñ koñılderıne tuylgen kornektı oyları men kokeytestı korınıster elestetıp otırğan "omırlık kobelegım" attı anımız dunyege kelısımen, el qulağın eleñ etkızer asem ange aylanıp, awdan, aymaq kolemınde awıl onerpazdarı jağınan turlı saxnalarda kop ret orındalıp, tez maresıne jece, qulja qalasında 1987-jılı mamır ayınıñ soñında ıle obılıs kolemınde uyımdastırılğan tuñğış kezektı jas anşılerdıñ sylıqtı jarısında avtor ozı jarısqa salıp alğaş ret ulken saxnağa koterdı. Osıdan bastap kogıldır ekran arqılı alıs-jaqınğa taralıp, xalıq suyıp tıñdaytın ange aylanıp, qala berse, xalıq arasındağı qadırmendı anşımız oken tañsıqan ulı kop jerde orındap, tıptı, ozınıñ arnayı şığarğan dıbıs taspalarında da, sonday-aq oz atınan ozdırğan an keşınde de saxnağa alıp şığıp annıñ qudıretın onan arı asıra tustı. Keyın, 2005-jılğı altaydağı qurban ayt keşınde jas onerpazdar ağımbek wkan ulı men erjan bayşal ulı qos dawıspen orındap, korermennıñ koñılınen şığıp tamaşa bağasın alıp jattı. Esımızde bolar, ekranda korsetılgendey, altaydağı şarıpqan baqşası aq qayıñ arasında avtor, qadıl aqımet ulınıñ serık bolwında ekewı qarapayım ğana ekı gyttarmen akorttastırıp, jeñıl ğana, tattı de ıqşam ırğaqtı ulgısıne tusırıp, tamaşa orındap korermennıñ koñılın koterıp bır tastap koñıldegı bır ange aylanğanday.


    Satı tusıp, 2010-jılı qırkuyektıñ soñı oñtustık şynjyañda aşılatın aqparat naqmaydan jynalısına qatınaswğa bola, qaşqar, xotan jane qızlsw qırğız avtonomyalı obılısına barğan bolatınbız. Arasında, altay aymağınan bastap barğan baqıtbek ıqtybar ulınıñ wnyversytettegı atuşta turatın alı usen degen qırğız sabaqtasınıñ otbasına amandasa barğan uşewmızdı, eñ awelı ulttıq dastur saltı boyınşa qonağası berıp, kadelı jılıkterımızdı tartıp, soñında restronğa jayğasıp, dostarımen qosa, obılıstıñ onerpazdarın şaqırıp, oyın nomırlerın korsetıp, qırğızdıñ qobızın qosıp, anın aytıp, byın bylep, qala berse, qazaqtıñ xalıqtıq byı qara jorğa jane qazaqı anderdı art-artınan naqıştına keltıre bır orındap jattı. Osınıñ ışınde qazaqtıñ tağı bır xalıq anı "omırlık kobelegım" dep, qırğızdıñ ekı qızı orındap bola, basqa orındağan anderıñe bolayın, osı bır annıñ dunyege kelwıne oz basım kwa dep avtorların anqtap jonge salğanım bar. Demek, osılay da osı an kop orındalıp el qulağına sıñıstı bolğanınan bolar, qırğız twısqandarımız emes, qayta qazaq azamattarımız jağınan da xalıq anı atalıp bara jatqanın jasıra almaymız.


    Endeşe, tılımızge tyek, oyımızğa ornek bolıp otırğan "omırlık kobelegım" anı 25 jıldan berı talaylağan ulkendı-kışılı oyın-toydıñ dwmanın asırıp kele jatqanına kop bolıp kwamız. Aryne, jaqsı bır annıñ omırge kelwı aryne koptıñ maqtanışı. Al bır annıñ el esınde saqtalıp dawır jalğap şırqalwı aryne, an bağınıñ janğanı. "omırlık kobelegım" anı ane sonday urpaqtan-urpaqqa jalğasıp, kunnen-kunge jañalanıp otıratın ademı ander qatarınan oyıp orın alğandığında.


    Demek, bul annıñ rytımı jeñıl, melodyası tattı, oynaqı, tekıs mwzykasına erekşe qabısqan tabyğy akorttıq erekşelıgı bolğandıqtan, jeke dawıspen, qos dawıspen aytwğa nemese uş, tort dawıstarğa bolıp aytwğa da say keledı. Mazmundıq jaqtan da alğanda tunıp turğan maxabbat lyrykası bolıp, al degende şarıqtap barıp, qayırmasına kelgende jumsaqtap, an avtorları annıñ ışıne sıñıp kırgen, şın da adal maxabatın, asırese, jalınışı men suyıspenşılıgın kobelektı symoldaw arqılı naqtılı şın pak sezımın arnağan. Sozıne mwzykası qabısqan jattawğa da aytwğa qolaylı, jastarda, eresekter ayca jane tıñdasa qup jarasıp omırşeñdıgı kuştı bolıp kele jatır.


    Jynaqtap aytqanda, an sozıne mwzyka awenı jarasım tawıp, mazmun men forma tığız qabısıp, annıñ ajarın arttıra tusken. Avtor jas jurektıñ adal maxabbat suyspenşılıgın tamaşa somdap, qurlımı jağınan da jalpı uş şwmaq, qayırmasımen tort şwmaq bolıp, kadımgı qara oleñ uyqasında jazılıp, qanday adamnıñ jattawına da aytwına da ote qolaylı bolıp, umıt, tılek ınızarlığın bırınşı orınğa qoyıp, alğaşqı şwmaqta, gul men kobelektıñ tırşılık baylanısın sezım sırına komkerıp, astarlı swrettelse, ekınşı şwmaqta, oyın aşıq aytıp, suygen jarın kobelekke symoldap, ozın gulge teñep, adal jurekten twındaw arqılı jetkızıp, adal jarına maxabbatın bayandağan. Al, soñğı şwmağında kobelektıñ gul şırınınan ryasız nar alğan tırşılık zañına tereñdey oy tastap, guldıñ de waqıt mezgılı tolğanda solatın erekşelıgın omırge balap, arqanday adam waqıttıñ otısımen tabyğı qartayatın barısın basa darıptew arqılı maxabbat mañgı qartaymaydı, asırese adaldıq ar-ujdan aldında bırın-bırı şın suyıp, ayalap ardaqtap otwdı umıt tılek arta otırıp şımır qortındılağan. Demek, bul an barlıq adamnıñ jurek tukpırınde bolwğa tyıstı maxabbat sırı, jırlaytın jırı, aytatın anı bolmaq. Sondıqtan bul an qulaqtan kırıp boydı alıp, jurektı terbep otırğan qasyettıñ bır sebebı desek, qurlısı da şımır ırytımı jeñıl mwzykalıq awenı kuştı orındawğa jeñıl, soz alıstarı bır-bırın jebep, qwalap otıradı. Sondıqtan oleñ an men mwzykalıq erekşelıkke qup jarasıp bır arnada tıl tabısıqanday, omırdıñ tol twması asırese, mwzykalıq ırğağı jağınan adamdı jelpındırıp otıratın oynaqı da jeñıl bolıp, xalıqtıq sarın, xalıqtıq tus alğandığı uşın jurt juregınde uzaq saqtalıp, kop aytılıp somdalıp keledı.



altay qalalıq radyo-televyzya mekemesınen



Qazaq radïo torabınıñ baylanıs ädırısı : elektrondi poçta:

Ädırısı : bïjïñ qalası fwşïñmın sırtqı koşesi 2-awla juñgo radïo torabı poçta nömırı :100866
Telefon :010-86093114 400-668-0040 Fakıs :010-63909751
E-mail:cn@cnr.cn
Torapta taratılatın dıbıs keskin bağdarlamalarınıñ ruxsat nömırı 0102002
Ortalıq xalıq radïo stansïası baspa uqığı (C)
网上传播视听节目许可证号 0102002 京ICP备05065762号