00:00:00  
Bas bet Xabarlar Orta azïa Medïalarğa nazar Ulağat Azamattıñ aytarı Ekonomïka aydını Zañ jane zamana Parasat
Agwgay Şalqar Darïğay-dawren Alem aïasında Arnawlı xabar Radïo twralı Arna Keskin Bïjïñdegi qazaqtar

"bestı qamsızdandırw bır qor" degen ne? Qalay qoldanıladı

Kelwqaynari : Juñgo qazaq radyo torabı | Jawaptı redaktor : Aynagul | Jañalanğan waqıt : 2013-04-01

 

        Avtorı: kañ zuozuo


    Awdarğan: sağınbek şame ulı


    "bestı qamsızdandırw bır qor"jeke-jeke qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırwı, emdew-emdelw qamsızdandırwı, kasıpsız qalw qamsızdandırwı, jumıs ustınde jaralanğandı qamsızdandırwı jane balalı bolwdı qamsızdandırw (bestı qamsızdandırwğa jatadı) jane turğın uy alewmettık qorı (bır qorğa jatadı). Bunıñ ışndegı "bestı qamsızdandırw" memleket zañında belgılengen adam ıstetken orın sozsız jumısşı -qızmetkerlerınıñ qamsızdandırwın,razı bolsa da bolmasada, turaqtı orın ırıqtılıqpen oteydı.


    "bestı qamsızdandırw bır qor" kop ne az bolsın,paydalı ne paydasız bolsın,mañızdısı ozıñnıñ naqtılı tusınwıñ de.


    Aytalıq, mumkın sen""bestı qamsızdandırw bır qor" ınıñ negızındegı "kadege jaramaw"dıñ kasıpsız qalw qamsızdandırwı syfırı bolw kerek.


    Kasıpsız qalw qamsızdandırwın alw oñay ıs emes. Eñ aldımen,ozıñ sozsız kasıpsız qalw qamsızdandırwın bır jıl tapsırğannan keyın qojayın qızmetten bosatıp jıberse nemese kasporın jabılıp qalsa,sodan keyın,ozıñ koptegen materyaldı alıp nopos turğan jerge barıp, koptegen resmyat bıtıresıñ. Budan sırt,ozıñ turğan koşenıñ aşqan qayta kasıptendırwge qabıldaw jyınına uzbey qatınaswıñ kerek. Eñ soñında, sonda ğana sen bır ayda tek bırneşe juz yuandıq kasıpsız qalw qamsızdandırwına ye bolasız. Degenmen, eñ tyımdısı tağı da sol qamsızdandırw.


    Ozıñ aqşa şığarıp şypaxanağa barw qajecız


    Emdew-emdelw qamsızdandırwı"bestı qamsızdandırw"dağı eñ naqtı,eñ tyımdı qamsızdandırw,qızmet orın turaqtı ٪10 aynalasında tapsıradı,jeke ٪2 tapsıradı,bul aqşa jeke adamnıñ emdew-emdelw qamsızdandırwı esebıne kırgızıledı.


    Ar bır emdew-emdelw qamsızdandırwına qatınasqan adamnıñ barlığına bır amanat kwalıgı nemese bır emdew-emdelw qamsızdandırwı kartoçkasın beredı.


    Ozıñ tapsırğan emdew-emdelw qamsızdandırwı,jane de ornıñnıñ sen uşın tapsırğan emdew-emdelw qamsızdandırwınıñ bır bolımı,osı kartoçkada saqtaladı, senıñ darıgerge korınw jane emdew-emdelw qamsızdandırw qarajatıñ esepten koterw olşemıne jetpegende qoldanıladı.


    Onıñ ustıne esepten koterw olşemı degenımız,ar qaysı rayonda uqsamaydı.Beyjyñnıñ nawqas tekserw aqı alw belgılemesı 1800 yuannan asqan bolımı ğana esepten koterıledı. Mısalı 2300 yuan jumsağan bolsañ, tek 500 yuannıñ ٪50-٪70 (şypaxana uqsamğandıqtan,esepten koterw salıstırması da uqsamaydı) esepten koterıledı. Aryne, keybır qımbat bağalı ymport etılgen darıler esepten koterılmeydı.


    Esepten koterw resymyatı ote qarapayım, şypaxanağa tapsırğan aqı talonın jaqsı saqtap, qızmet ornıña tapsırsañ bolğanı.


    Bıraq ta ar ret şypaxanağa korıngennıñ barlığına emdew-emdelw qamsızdandırwı tolemı berılmeydı.Eger bas amandığı tosın şırğalañğa uşırasa, şırğalañ twdırwşı tolem beredı. Al boy tuzew, arıqtaw,osırw, rwxany awırw, şetelege korınw qatarlılardıñ barlığına emdew-emdelw qamsızdandırwı berılmeydı.


    Balalı bolw qamsızdandırwın orın bukıldey tolıq tapsıradı. Negızınen twwğa qatıstı barlıq qatıstı qarajatı oz ışıne alıp,esepten koterw kolemı tww qosımşası, emdew qarajatı, josparlı tww operacya emdew qarajatı qatarlılardı qamtydı. Eger ukımet aşqan şypaxanada balalı bolsañız(jeke şypaxana, erekşe awırw bolımı bul qatarğa jatpaydı) alğaşqı tekserwden bastap bala dunyege kelgenge deyın, tek bır jıldan astam balalı bolwdı qamsızdandırwın tapsırsañ, onda kop bolım qarajatı esepten kotertwge boladı. Balalı bolwdı qamsızdandırw tek ayelge ğana qatıstı emes. Ayel jaq balalı bolw qamsızdandırwın tapsırmasa, balalı bolw qamsızdandırwın tapsırğan erlerde balalı bolw qamsızdandırw qarajatınıñ teñ jarımın esepten koteredı arı belgılı qosımşa men demalıstan ygılıktene aladı.
uy satıp alwda, qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırwın qanşalıq kop tapsırsa,sonşalıq kop aladı.


    Qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırwı "besıtı qamsızdandırwdağı" ustaytın salıstırması men orın eñ joğarı bolğanda jekenıñ eñbek aqsınıñ ٪20 tın qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırw qorına bır tutas tapsırıp,jeke qajetıne qaray eñbek aqısınıñ ٪8 tın tapsırıp jeke esebıne kırgızedı.

    
    Is juzınde, qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırwın nağında qanşalıq kop tapsırsa, sonşalıq kop aladı.


    Belgıleme boyınşa, qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırwın sozsız 15 jıl tolıq tapsırıp, zeynetke şıqqannan keyın, zeynet aqıdan omır boyı ygılıktenedı.Eger tapsırğan waqıttı 15 jılğa tolmasa,zeynetke şıqqan kezde memleket tek ğana jekenıñ oz esebındegı oz amanatı٪8 tık zeynet aqını qaytarıp beredı.Bıraqta orınnıñ sen uşın tapsırğan ٪20 aqşasın memlekettık zenyet aqı bır tutastıq qorında jalğastı mañgılık ustap qaladı.


    Joğarda bayan ekenedey "bestı qamsızdandırw" uqsamaydı. "bır qor" zañdı emes.Bıraqta memlekettık keñes jaryalağan"alewmettık qorın basqarw erejesı" nde,barlıq memleket organdarı, memleketke qarastı kasporın, kollektyv kasporın,şetel kasıporındarı,jeke kasporındarı men kasporınğa jatpaytın orındardıñ barlığı sozsız jumısşılar uşın turğın uy alewmettık qorın "bır qordı" uqsas majbury tapsıradı.


    Tağı bır uqsamaytın tuyın,turğın uy alewmettık qorı yegılık qamsızdandırwı emes, qayta eñbek aqınıñ bır bolımı memlekettıñ belgılemesınde ozınıñ osı eñbek aqı bolımıñ tek ğana uyge ğana ıstetıledı.


    Kasıporın men jeke, ayırım-ayırım belgılı molşerdegı alewmettık qordı jekenıñ turğın uy arnawlı esebıne amanatqa qoyadı.Keybır rayondağı kasporın qarajat tapsırw molşerın ozı tañdaydı,mısalı:jeke men kasporın ayrım-ayrım ٪12 ten tapsıradı.Bıraqta qortıp aytqanda, jekenıñ tapsırğanı kop bolsa, kasporınıñ tapsırwda kobeyedı.


    Uy satıp almaqşı bolğan adam alewmettık qor qarzına otınış etwıne boladı. Adettegı sawda qarız osımımen salıstırğanda neşe ese tomen. Alewmettık qarızdıñ joğarğı şegı, adette 800 mıñ yuan. Osıdan asıp kece "bırlestık qarızına"otınış etwı kerek. Sawda qarızı men sayasattıq qarızdı qossa,talay osım unemdewge boladı. Budan sırt, alewmettık qarızdan paydalanıp uy qarızın qaytarwğada boladı.Al uy satıp alğısı kelmeytın adam, alewmettık qorınıñ barlığın şığarıp alwı kerek.Uytkenı alewmettık qor merzımsız amanat negızındegı banke osımıne ye bolıp,eñ joğarı bolğanda 3 aylıq merzımdı amanat osımınen joğarı bolmaydı,osımı ote tomen. Osı aqşanı bankenıñ merzımdı esebıne awıstırğan kundede, burınğıdan kırısı joğarlaw boladı.


    Uy satıp alwdan basqa nısandar mısalı uy aşekeylew,uy maylaw qatarlılardıñ barlığı alewmettık qordı şığarıp alwdıñ sebepterı. Orın anıqtama berıp arı tañba basqannan keyın,alewmettık qor merzım sayın oz esebıñe kıredı.


    "bestı qamsızdandırw,bır qor"jol ortada uzılıp qalama ?


    Emdew-emdelw qamsızdandırwınan sırt, "bestı qamsızdandırw,bır qor" dıñ barlığı, sen qızmet awıstırwğa tyıstı bolğanda nemese "jıl attağan"kezde, jol ortada uzılıp qaladı, bunıñ ışınde, qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırwı jol ortada uzılıp qaldı dewge tatımaydı. Jıl şegın jynaqtap eseptegende 15 jılğa tolsa bolğanı. Turğın uy alewmettık qorı amanatqa jatadı,tıptı jol ortada uzılıp qalsada eşteñe etpeydı. Al negızınen"kadege jaramaytın" kasıpsız qalw qamsızdandırwın qalayda sozsız tapsırw kerek,bıraqta ıs juzınde jol ortada uzılıp qalw men uzılmewdıñ parqı onşa zor emes. Balalı bolwdıñ qamsızdandırwı uzılsede bola beredı.Bıraqta awır ayaq bolwdan burın tapsırğanınan bır jıl tolwına kepıl bolw kerek.


    Qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırwın jaña orınğa jotkep ketw talonın şığarıp berw qajet.Turğın uy alewmettık qorına eñ awelı jaña orın esep nomırın aşwı tyısı. Esep nomırın burınğı ornına aparıp,burınğı ornı burını esep nomırın de bar aqşanı jaña esep nomırıne jotkep berwı kerek. Basqalay qamsızdandırw turlerın ıñğaylastırıp jotkewdıñ barlığına erekşe resmyattar otelmeydı. Tıke alıp ketwge boladı.


    Emdew-emdelw qamsızdandırwı bırşama mañızdı, belgılemede uzılıp qalğanına 3 aydan assa kuşın joyadı, tolıqtap tapsırsada bolmaydı.3 aydan keyın şypagerge korınseñ aqşasın ozıñ toleysıñ.Eger jol ortada uzılmese,aralığında qısqa merzımdık emdelw sawda qamsızdandırwın satıp alwıña boladı.Arı kenetten twılatın salmaqtı awırwdan saqtanwğa boladı.


    Budan sırt, bukıl memleket boyınşa esep arnağa tuspegendıkten, soltustıktegı koptegen qalalardıñ aldıñğı şebınde qızmet ıstep jatqan qızmetkerler qoğamdıq qamsızdandırw tapsırğan,keyın basqa qalalardıñ soñğı şebıne qaytıp kelgender jonınen alıp aytqanda, qoğamdıq qamsızdandırw baylanısı olke attap awıstırğanda, zyan tartwdan awlaq bolw qyınğa soğadı. Maselen: keybır kezderde, qarttardıñ zeynet aqı qamsızdandırwın tek jeke tapsırğan bolımın ğana alıp ketwge boladı. Emdew-emdelw qamsızdandırwın basqa jerlerge jotkep ketwge amal joq. Tek qaytalay otew kerek.

 


oqırman jwrnalınıñ 2013-jılğı 6-sanınan awdarıldı

Qazaq radïo torabınıñ baylanıs ädırısı : elektrondi poçta:

Ädırısı : bïjïñ qalası fwşïñmın sırtqı koşesi 2-awla juñgo radïo torabı poçta nömırı :100866
Telefon :010-86093114 400-668-0040 Fakıs :010-63909751
E-mail:cn@cnr.cn
Torapta taratılatın dıbıs keskin bağdarlamalarınıñ ruxsat nömırı 0102002
Ortalıq xalıq radïo stansïası baspa uqığı (C)
网上传播视听节目许可证号 0102002 京ICP备05065762号