00:00:00  
Bas bet Xabarlar Orta azïa Medïalarğa nazar Ulağat Azamattıñ aytarı Ekonomïka aydını Zañ jane zamana Parasat
Agwgay Şalqar Darïğay-dawren Alem aïasında Arnawlı xabar Radïo twralı Arna Keskin Bïjïñdegi qazaqtar

Urpaqtıñ ulağatşısı, ulttıñ murağatşısı - "elektrondı qazaq uy"

Kelwqaynari : Juñgo qazaq radyo torabı | Jawaptı redaktor : Dawılbek | Jañalanğan waqıt : 2013-12-07


    Maqsat qyzat ulı 

 

    Bızde qalam ustağandardıñ kobı tıl twralı qalam terbegısı kelıp uzdıgıp turadı. Şınayı ult rwxın oyatqısı keletın er bolsa, jorığına barekeldı aytamız, al ozı sonılap otırğan taqırıbın ot bası, oşaq qasında ıske asıra almay otırğandardıñ jalğan janaşırlığın tusıne de, keşıre de almaymız, "tılmızdıñ atmosferası tarayıp baradı" dep baybalam salğanımen ırgesınde ağıp turğan "qos tıl klası" deytın bulaqtan balasın swsındatpay, qazaq tılın xarıptep oqıp kele jatqan oğlanın ozge tıldıñ klasına telydı, tektı baba bawırjan momış ulı qusap: "balam orısşa bılmese bılmey-aq qoysın, qazaq tılımen ğalamdı tanısın",-dep batırlıq tanıtıp, oz tılınıñ jırın jırlaytın jampozdardıñ ayağı syrep baradı, "tıl" talqısı bızde tek awız juzınde kop ugıttelıp, şınayı beynede tolıq qandı tapsırlene almay jur. "oz tılıñ bırlık uşın, ozge tıl tırlık uşın" deytın palsapağa yek suyeytın bolsaq, onda bırlık bolmay tırlık bolmaydı, oz tılımızdıñ orkenın jaydıra almay jatıp, ozge tılge orıs aşw azamattıqa saymaydı, osını tereñdep uqqan aramızda bır ul bar, ol qazaq tılınıñ "jılıgın şağıp, mayın ışken" kanıgı adebyet mamanı emes, tıptı tıl twralı attandap jartı bet maqala da jazğan jan da emes, esesıne bala bolaşağına bızden tereñ uñılıp, qazaq tılınıñ kosegesın kogertwge bızden kop ese ızdenıp jur, ızdengen adamnıñ ızı oşken be, salğan soqpağı basında qamşınıñ orımındey jıñışke bolsa, qazırgı kunı awmağın ulkeytıp qazaq omır surgen olkenıñ barlığın kezıp kettı. Ol jıgıttık şaqtıñ jalınına jarmasqannan-aq tıl twralı oyın sozımen emes areketımen daleldewge qulşındı, ult keleşegı tılınde ekenın jan juregımen sezdı, adam aqılın axbarat tasqını jadılağan ynformacya dawırınde "qazaq tılın" eñ aldımen texnyka tılımen soyletw kerektıgın dap bastı da 2002-jılı "kompyoter texnykası" attı oqwlıq qurastırıp, oqırmanğa jaratılıstıq ğılımnan sawle şaştı... Mıne bul sanjı qalası aşılı qazaq ulttıq awılınan tulep uşqan, "qazaq tılı texnykanıñ tılı emes" dep tasırayıp jurgenderdıñ awızına qum quyğan, "tılım" dep tebırenıp jurgen jas balawsalardıñ ağzasına nar quyğan jas maman ğılımbek qızırbek ulı edı.


....... ........ ....... 


    Ortalıq televyzya saytında qızmet ısteytın erkebulan deytın dosım aldıñğı ayda qızmet babımen urımjıge keldı, jılında azer keletın qudayı qonaqtı jıgı-japar qarsı alıp, oleñ tosegımızde kosıle jatıp añgıme şertıstık, añgıme arasında korgenı kop qonaqqa: "sen kormegen bır dunye bar, ışınde an de bar, kuy de bar, añgıme de bar, aqılya da bar, korgıñ kelse korımdıgıñdı dayınday ber",-dedım.


    - korımdıkke jarasa korelık, aytpese an men kuy bızde de asıp togıledı,-dep qolfonınan bylğı jıldıñ moddı anı "qızıl orıktı" şırqata bastadı.


    Sekeñdegen "qızıl orıktıñ" desın basayın, şañ basqan koñıl sarayın aşayın dep turpatı jıp-jynaqı sırtına "elektrondı qazaq uy" degen jazwı bar kadımgı aq otawdıñ modelın tartpamnan alıp şıqtım da ışınen qazaqtıñ "xalıq ertegılerın", "balalar anderın", "kuylerın", "xalıq anderın", "terme-tolğawların", "besık jırların", "abaydıñ qara sozderın", qazaqtıñ qazırgı zamanğı eñ oylı fylosofı mırzakeldı kemeldıñ "abızaldılıq alıppesın" bırınen soñ bırın şetınen terıp, ulken qalada qazaqı rwxqa şolırkep jurgen ulanğa tıñdata bastadım.


    Tıñdağanına jarım sağat bolğan joq kop narsege sın kozben qaraytın jıgıt "elektrondı qazaq uydı" erekşe bır emırenıspen sypay bastadı,"keremet eken, <Balalarğa arnalğan bazarlıq> Dep eskertıptı, bul balalardı emes analardı da, akelerdı de, awelı deseñ ulttıq bolımısımızdı umıtıp bara jatqan kop twısımızğa onege bolatın tarbyeşı qural eken, tappaytınıñ bolsaşı, qaydan aldıñ, kım jasağan dunye",-dep ışkı tolqınısın jasıra almay kop surağın twındata berdı. 


    "bul <Elektrondı qazaq uy> Kımdı tamsantpadı deysıñ, jasalğanına jıl bolmay jatıp <Qazaq elınde> Qanatın keñge jaydı, mıne qara, mınaw <Elektrondı qazaq uydıñ tusındırme kıtapşası, osınıñ ışınen men sağan qazaqtıñ adebyetı men madenyetıne ules qosqan mıqtılardıñ osı onımdı ozgeşe bağalağan lebızın oqıp bereyın",-dep "elektorndı qazaq uydıñ" mazmun kıtapşasın qolıma alıp atalmış onımge bıldırılgen jılı lebızderdı oqy bastadım.


    - "elektrondı qazaq uy" tarbyelew quralı – ar jas bwınnıñ eldık, ulttıq muddege tereñ tamır jıberwıne jol aşadı.-muxtar şaxanov (aqın, qoğam qayratkerı).


    -qazaq balaların tarbyelewdıñ zamanawy ulgısı retınde jarıqqa şığıp otırğan "elektrondı qazaq uy" - bugıngı kunnıñ qajettılıgı, asırese ata jurttan şette jurgen qandastarımızdı qazaq adebyetı men onerınıñ jawharınan swsındatwğa mol mumkındık twğızadı dep senemın. –talğat mamaşev (dunye juzı qazaqtarınıñ qawımdastığı torağasınıñ bırınşı orınbasarı).


    -qazaq qoğamınıñ bolaşağı bugıngı balalarda. Solardıñ sanasına ulttıq rwxtı sıñıre alsaq qana eldıñ erteñınen alañ bolmaymız. Estı ertegı, tereñ terme, qudırettı kuy, ademı an, jawhar jır jas qawımdı ult besıgınde terbep osırse, keleşek qawım atalar men babalardıñ aynımas muragerı bolatını aqyqat, "elektrondı qazaq uy" sol aqyqattı ıske asırwdıñ bır bolşegı. – jursın erman (aqın, "qurmet" ordenınıñ yegerı).


-"elektorondı qazaq uy" onımınıñ jobalanwı koñılge qonımdı. Joba avtorları jaña texnologyadan utımdı paydalanıp, qazaqtıñ an-kuy, ertegı qazınaların "elektrondı qazaq uyge" engızıptı. Endeşe bul onım buldırşınderımızdıñ ult madenyetın umıtpay, onı qasterlep otırıp, aqawsız erjetwı uşın asa mañızdı qızmet atqaradı dep oylaymın. –bağdat estemes ulı (kompozytor, şynjyañ pedagogyka wnyversytetı mwzıka ynstytwtınıñ professorı).


    Al endı qazaqtıñ madenyet, korkemoner tañdamaların "elektrondı qazaq uydıñ" ışıne syğızıp, urpağımızdı ulttıq rwxta tarbyelewdıñ bay bağdarlamasın jasağan jan urımjı qalasındağı "bayterek" elektron şektı serıktestıgınıñ dyrektorı ğalımbek qızırbek ulı. 1998-jıldan 2002-jılğa deyın şynjyañ awıl şarwaşılıq kasıptık texnykalıq ynstytwtında agornom mamandığında oqığan jas mekteptı uzdık bıtırgen soñ qoğamğa şığıp qızmet ıstewge bılımnıñ alı de kemşın ekenın oylap, astanamız beyjıñge at basın burıp, şynxwa wnyversytetınde bılım asıradı, tayaz oyın tereñge toğıtadı, ol jıldar qazaq jastarınıñ kompyuter texnykasımen jañadan tanısıp jatqan jıldarı-tuğın, osını kozde ustay bılgen oren 2004-jılığa kelgende sanjı qalasınan "şoq juldız" kompyuterge tarbyelew mektebın qurıp,kompyuterge quştar bır şoğır qazaq jastarın tarbyelep, jetıstıredı. 2005-jılğa kelgende qazaqıstannıñ almatı qalasınan "ğasır texnykası" attı serıktestıktıñ şañırağın koterıp, kompyuter texnykasın tubegeylı zerttewmen aynalısıp, qazaq tılındegı kompyuter bağdarlamaların jasay bastaydı, "eñbegı bardıñ onbegı bar" degen 2012-jılğa kelgende talanttı darın yesı almatı qalasınan "ulas elektrondı" serıktestıgın qurıp, elektrondı apparat, elektrondı tarbyelew quralın jasawdı qolğa aldı. Ğılımbek bas bolğan serıktestıktık ekı jılğa jwıq qulşınısınıñ arqasında qazaqtıñ madenyet – korkemoner tañdamalarınan 1200 mazmundı qamtığan elektorondı qazaq uy onımın barlıqqa keltırdı. 2013-jılğa kelgende ğılımbek urımjı qalasına at basın burıp, "bayterek" elektron ğılım-texnyka serıktestıgın qurıp, "elektrondı qazaq uydı" ondırw, jalpılastırw jumısına bılek sıbana kırıstı.


    Iqılım zamannan berı qazaqtıñ an men kuyı, omır tolğamdarı men aqılyası, ertegılerı men jırları qara qosta qanattanıp, aq boz uyde damıldağan, bar qadırdı boyına uyalatqan qazaqtıñ sol kyız uyı bul kunı kok jaylawda, koñıl torımızde de bulbulday uşıp bara jatqanda ğılımbek sındı darındı azamatımız orkenyetımızge uzık bolatın "elektrondı kyız uydı" jasap, ulttıq rwxımızdı oyatwğa sebın tygızdı. Mañızdısı jasağan dunyesınıñ jas balalar tugıl, jasamıs qarttıñ da janın jawlap alwğa qawqarlı bolıp jan-jaqtılı oylastırılıp jasalğandığı. Bırınşıden mundağı an-kuy, ertegıler jynağınıñ kyız uy ulgısınde jasalwı oter orındı, ult murası jastayınan balanıñ koz aldında bolsa, ol bos turmay otken kunderde qalıp ketken eskılıktıñ kozındey sanalmay, bugıngı zamanğa qızmet etıp tursa qanday ğanybet, osı turğıdan alğanda "elektrondı qazaq uy" ultınıñ materyaldıq – rwxany murasın qasterlewge qulşınatın jas urpaq uşın tartımdı joba, koñılge qonar jañalıq. Ekınşıden nemerelerıne ertek aytıp beretın, ejeldıñ en kunınen şejıre şertıp beretın qazınalı qaryalar, abız ata-ajeler syrep ketken waqıtta "elektrondı qazaq uy" balalardıñ taptırmas tarbyeşısı, eger şınımen de "soyley bıletın kyız uy" ar uyde, bala baqşalar men mektepterde keñınen taralsa tıl tağdırınan alañdap, ult murasına elegızıp jurgen el uşın ulken medet bolar edı. Uşınşıden "elektrondı kyız uy" tarbyelw quralı dunye juzı qazaqtarınıñ qawımdastığı men muxtar awezov atındağı adebyet-korkemoner ynstytwtı sındı ğuzırlı organdardıñ, qazaqqa atı tanıs aqın-jazwşılar, anşı-kompozytorlar, dıbıs rejysserlerdıñ qoldaw korsetıp, aqıl-keñes berwlerınıñ arqasında juzıktıñ kozınen otkendey sındarlı. Sonımen bırge jaña zamannıñ ozıq texnykasımen jabdıqtalğan, bazardıñ qajetınen şığa bıletın qoljetımdı tarbye quralı.


    "qazaq bolamın degen urpaq ozınıñ tılın, folklorın bılmey, adebyetterın oqımay, madenyetın qadırlemey kozdegen nısanalarına jete almaydı, oz xalqınıñ dasturlı an-kuylerın tıñdamağan, abay atasınıñ aqılyasın jattap ospegen orennen el muratın joqtaytın er azamattar şığadı dew qyın. Bızdıñ <Elektrondı qazaq uy> Mıne osı olqılıqtardıñ ornın toltırıp, urpaqtardı jetelı jetkınşek bolwğa jetelew uşın jasaldı, <Kyz uydegı> Ertegılerdı yısı qazaqqa tanımalı akter aydos bektemır ulı men alaşqa atı şıqqan tanımalı dyktor sawıq jaqan qızı oqıdı, mwzıka bolımınde dombıra, qobız, sıbızğı, jetıgen, sazsırnay, şañqobız, adırna, şertermen orındalğan 400 ge tarta kuyler bar, abay atamızdıñ 45 qara sozı, mırzakeldı kemeldıñ <Aqıl qalta> Kıtabı tolıq qamtıldı, terme –tolğawlar men ulttıq rwxtı oyatatın ander oz aldına bır bolek, osı dunyeler urpaqtarımızdı, ultımızdı ızgılıkke bastap, onegelı omırge bastap jaca bızdıñ dıttegen oyımızdıñ ıske asqanı, sonımen bırge <Elektrondı qazaq uydıñ> Bağası qoljetımdı, qaltañızda 200 yuanıñız bolsa uyıñızde bır kyız uy ornaydı, ol anaw, mınaw emes, tarbyege tolı kyz uy",-deydı "elektrondı qazaq uyınıñ" joba avtorı ğalımbek qızırbek ulı.


    Xalıq tağdırına sayatın qalawlı jumıstardıñ kobısı qağaz kuyınde bıte bermeydı, onday man-mañızı joğarı dunyenı kobınde qabırğanı qayıstırıp, mañdayğa ayğız-ayğız ajımdardı sıza otırıp "elım" degen er bıtıredı, "elektrondı qazaq uydıñ" jabığınan bız japa-maşaqatpen togılgen aştı terdıñ ızın kordık ham ultım degende qur ayğaylamay, qajettı eñbekterın qalawlı wağında xalqımen juzdestıre bılgen ğalımbektey azamattıñ aramızdan kobeye berwın şın tıledık.
   

Qazaq radïo torabınıñ baylanıs ädırısı : elektrondi poçta:

Ädırısı : bïjïñ qalası fwşïñmın sırtqı koşesi 2-awla juñgo radïo torabı poçta nömırı :100866
Telefon :010-86093114 400-668-0040 Fakıs :010-63909751
E-mail:cn@cnr.cn
Torapta taratılatın dıbıs keskin bağdarlamalarınıñ ruxsat nömırı 0102002
Ortalıq xalıq radïo stansïası baspa uqığı (C)
网上传播视听节目许可证号 0102002 京ICP备05065762号